сейд

  • 113еңіреу — еңіре етістігінің қимыл атауы. – Ойбай ай, е ң і р е у і н а й! – деген Жәкеңнің даусы ерекше естілді (А. Сейдімбеков, Тауға біткен, 53) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 114жампоз — нар. Айыр түйенің асыл жақсысын жампоз десе, нардың тектісін ж а м п о з н а р дейді (А. Сейдімбеков: Соц. Қаз., 18. 10. 1981, 4) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 115жатақтық — сын. Ж а т а қ қ а жарарлық, жатуға боларлық. Серіктесім өзіне ж а т а қ т ы қ орын даярлап келді (А. Сейдімбеков, Қыр хикаялары, 151) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 116жорық — үй. Жорық кезінде өздерімен бірге алып жүретін, тігілуі де, жығылуы да оңай (тез) жеңіл үй. Көшпелі елдің өмір салты үйлердің алуан түрін өмірге келтірген. Олар: … итарқа, жаппа, қаңқа, қоспа, жоламай, ж о р ы қ ү й, жолымүй т.б. (А. Сейдімбеков …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 117зеңгіт — сын. сөйл. Зеңгір. З е ң г і т көкті өзгеше бір паңдықпен тілгілеп жүрген қос қанатты түз тағысының бүркіт екенін шырамытты (А. Сейдімбеков, Тауға біткен., 49) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 118зерделет — зерделе етістігінен жасалған өзгелік етіс. Бұл пайымдаулар «мәдениетті отырықшы ел жасайды» деген пікірдің тайғанақтығын з е р д е л е т е д і (А. Сейдімбеков, Күңгір күңгір., 48). Сол Електі өзені бойында кезіктірген қара ләйлек ұясы ұланғайыр… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 119зерделету — зерделет етістігінің қимыл атауы. Осынау желілі үш ойдың үшеуі де, сайып келгенде, дамудың жарқын жолына түскен халқымыздың рухани тегін тарихи аспектіде з е р д е л е т у үшін айтылып отыр (А. Сейдімбеков, Күңгіркүңгір., 50) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 120кәстелші — зат. кәс. Жер (көмір) қазудың әдіс тәсілдерін, сырын білетін маман адам (костыльщик). Мен алғашқыда жер қазушы болып істедім де, кешікпей ақ к ә с т е л ш і болдым (А. Сейдімбеков, Серпер, 73). Ол кездегі ұғым бойынша к ә с т е л ш і дегенің… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 121кесік — ен. этногр. Құлақтың ұшын шорт кескен ен (Қаз. этнография., 2, 50). Қазақ арасында мал құлағына ен салудың мынандай түрлері кең тараған: тілік ен, сота тілік ен, көзек, жүрекше ен, солақ ен, қиықша ен, қиық ен, ойық ен, құмырсқа ен, к е с і к е н …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 122киетек — зат. м и ф. Ескі наным сенім бойынша халықтың кие тұтатын, табынатын нәрсесі; тотем. Қазақ халқының наным сенімі мен салт дәстүрінде к и е т е к деп санайтын үрдіс күні бүгінге дейін сақталған (А. Сейдімбек, Қазақ әлемі, 218) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 123көзек — I зат. этногр. Малдың құлағын көзше етіп тесіп салынған ен. Қазақ арасында мал құлағына ен салудың мынандай түрлері кең тараған: тілік ен, сота тілік ен, к ө з е к, жүрекше ен, солақ ен т.б. (А. Сейдімбеков, Күңгір күңгір., 128). II зат. жаңа.… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 124көзешілік — зат. Көзе жасауды кәсіп етушілік, көзе жасаушылық. Мәселен, европалықтар алғаш келгенде Полинезия тұрғындары металл балқытудың, к ө з е ш і л і к т і ң (гончарство), тоқымашылықтың, садақ пен жебенің не екенін білмеген (А. Сейдімбеков, Күңгір… …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 125көшіс — көш етістігінен жасалған ортақ етіс (А. Сейдімбеков, Қыр хикаялары, 4) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 126кібіт — зат. жерг. Астық, тамақ сақтайтын үй; қойма. Ас үй, бойра, к і б і т, кілет, шошала деп аталатындарды тамақ сақтайтын, ас әзірлейтін үйлер болған (А.Сейдімбеков, Күңгір күңгір., 190) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 127қақпаншылық — зат. Қақпан құрып, аң аулаушылық (А.Сейдімбеков, Тауға біткен., 19) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі

  • 128қалақшы — зат. Қалақпен үй сылаушы. Ел ішінде атадан бала мирас еткен, бірлі жарым үйші шеберлер, риаз ұсталар, даңғыл қ а л а қ ш ы л а р болады (А.Сейдімбеков, Қыр хикая., 144) …

    Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі